6 - آيه مىفرمايد « وَ لا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوافِرِ » عصم به قرينهء مقام جمع عصمت و به معنى نكاح است ، چون « العصمة » در لغت به معنى « المنع » است و زنى كه شوهر مىكند ممنوع از ديگران مىشود ، بنابراين عصمت در اينجا به معنى نكاح و « كوافر » جمع « كافره » و « كفّار » جمع « كافر » است . آيه به اين معنى است كه زنان كافره را نگه نداريد از اينجا معلوم مىشود كه ادامهء نكاح كافرات جايز نيست و وقتى ادامهء نكاح جايز نبود به طريق اولى ابتدا به نكاح جايز نيست چون ابتدا كارش مشكل‌تر است . 7 - آيه مىفرمايد : « وَ سْئَلُوا ما أَنْفَقْتُمْ وَ لْيَسْئَلُوا ما أَنْفَقُوا » اگر زنان شما فرار كرده و پيش كفّار بروند هزينه‌ها را بگيريد كما اين كه اگر زنان آنها پيش شما بيايند بايد مخارج و هزينه‌هاى آنها را بدهيد . شاهد ما در حكم ششم بود كه دلالت آن خوب و مشرك و غير مشرك و دوام و انقطاع نداشته و همه را شامل مىشود و در ذيل اين آيه رواياتى هم موجود است . جواب : سلّمنا كه آيه دلالت دارد ولى آيهء مائده بعد از آن نازل شده است ، چون حديبيّه سال ششم و فتح مكّه در سال هشتم بوده است و سورهء مائده در سال نهم يا دهم نازل شده است ، پس آيهء مائده اين حكم را تخصيص زده يا نسخ مىكند و اين حكم را شامل كتابيه مىگرداند . 79 القول فى الكفر ( ادامه ) . . . . . 6 / 12 / 81 در ذيل اين آيهء 10 سورهء ممتحنه رواياتى داريم كه تأييد مىكند جملهء « وَ لا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوافِرِ » اشاره به نكاح است وقتى استدامه جايز نبود ابتداى به طريق اولى جايز نيست . * . . . عن زرارة بن اعين ، عن ابى جعفر عليه السلام قال : لا ينبغى نكاح اهل الكتاب قلت جعلت فداك و أين تحريمه ؟ قال : قوله : وَ لا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوافِرِ . « 1 » اين روايت مرسله را مرحوم طبرسى در مجمع البيان در ذيل آيهء سورهء مائده نقل مىكند : روى أبو الجارود ، عن ابى جعفر عليه السلام انّه منسوخ بقوله تعالى وَ لا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ و بقوله وَ لا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوافِرِ . « 2 » بر اساس اين روايت ، آيهء مائده با آيهء سورهء بقره و با آيهء سورهء ممتحنه منسوخ شده ولى روايت از نظر سند ضعيف است چون ابى جارود شخص ضعيفى است و حتّى گفته شده است كه يك فرقهء انحرافى را به نام جاروديّة پايه‌گذارى كرده پس اين روايت خيلى دلگرم‌كننده نيست . جواب از آيه : اين آيه دلالتش خوب و از آيهء بقره هم بهتر است چون تعبير « كوافر » دارد كه تمام اصناف كفار را شامل است و لكن اشكالش اين است كه به كمك آيهء سورهء مائده نسبت به اهل كتاب يا تخصيص خورده و يا نسخ شده است بلكه نسخ بهتر است ، چون قرآن مىفرمايد « الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُ » يعنى از امروز حلال شد و قبل از نزول آيه حلال نبوده است . امّا اين كه از بعضى از روايات استفاده مىشود كه آيهء بقره و ممتحنه آيهء مائده را نسخ مىكند ، نمىتوانيم اين را بپذيريم چون ناسخ بايد متأخر باشد در حالى كه در اينجا منسوخ متأخر است و اگر يك روايت بگويد آيهء مائده منسوخ است نمىتوان اين خبر واحد را قبول كرد . غالب مفسرين سورهء مائده را مؤخر مىدانند علاوه بر اين آيهء غدير هم در اين سوره واقع است و ظاهر اين است كه اين « اليوم » مثل « الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ » و براى زمانى است كه اسلام كامل شده و اين مسأله در اواخر عمر پيامبر صلى الله عليه و آله بود ، پس نمىتوانيم آيهء مائده را منسوخ بدانيم . 3 - آيهء « وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُؤْمِناتِ فَمِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ فَتَياتِكُمُ الْمُؤْمِناتِ » . « 3 » كسى كه نمىتواند محصنات مؤمنات را تزويج كند - كه به قرينهء مقابله منظور حرائر است - و در زحمت شديد است با كنيزان ازدواج كند . پس ظاهر آيه نشان مىدهد كه ازدواج با كنيز در حال عادى حرام است . « عَنَت » به معنى شكستن مجدّد استخوان از همان محلّى كه سابقاً شكسته و كنايه از زحمت شديد است . در آيه دو بار صفت « مؤمنات » آمده ، گرچه وصف مفهوم ندارد ولى در اينجا چون در مقام احتراز بوده داراى مفهوم است و نشان مىدهد كه ازدواج كافرات جايز نيست ، پس اين آيه دلالت مىكند بر اين كه وقتى با كنيز كافر نمىشود ازدواج كرد ، با حرّهء كافره به طريق اولى نمىتوان ازدواج كرد چون وقتى در كنيز كه شديداً محلّ ابتلا بوده اجازه داده نشده ، حرّه كه محل ابتلا نيست به طريق اولى جايز نيست . جواب : دلالت آيه خوب است چون « مؤمنات » مىگويد كه

--> ( 1 ) ح 4 ، باب 1 از ابواب ما يحرم بالكفر . ( 2 ) ج 3 ، ص 280 . ( 3 ) آيهء 25 ، سورهء نساء .